รัฐธรรมนูญไทย กติกาของประชาชน ...
หรือถ้วยรางวัลของผู้ชนะ?
วิดีโอนี้ นำเสนอประวัติศาสตร์ของรัฐธรรมนูญไทย ในมุมมองที่น่าสนใจ โดยตั้งคำถามว่า รัฐธรรมนูญที่ผ่านมาเป็น "กติกาของประชาชน" จริงๆ หรือเป็นเพียง "เครื่องมือ" ที่ผู้ชนะในศึกชิงอำนาจใช้เพื่อสร้างความได้เปรียบให้ตนเอง โดยมีการเปรียบเทียบผ่าน 2 ยุคสมัยที่สำคัญ ดังนี้:
1. ยุคที่นักการเมืองเป็นใหญ่ (พ.ศ. 2489)
หลังกลุ่มปรีดี พนมยงค์ และสายพลเรือนชนะศึกในสภา โจทย์ คือ การปิดสวิตช์ทหารอย่างถาวร จึงมีการเขียนรัฐธรรมนูญฉบับ 2489 โดยมีไฮไลต์อยู่ที่ มาตรา 24 ที่กำหนดให้ "พฤฒสภา" (วุฒิสภา) ต้องมาจากการเลือกตั้งโดยสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งกลายเป็นช่องทางให้ฝ่ายการเมืองส่งคนของตนเข้าไปยึดเก้าอี้วุฒิสภา จนถูกขนานนามว่าเป็น "สภาผัวเมีย"
2. ยุคที่ข้าราชการเป็นใหญ่ (พ.ศ. 2521)
ในยุคนี้ โจทย์เปลี่ยนไปเป็นการสร้างระบบที่ดูเหมือนมีการเลือกตั้งพอเป็นพิธี แต่ต้องมั่นใจว่ารัฐบาลจะไม่ล้มง่ายๆ จึงเกิดนวัตกรรม "บทเฉพาะกาล" โดยเฉพาะ มาตรา 203 ที่ให้วุฒิสภาจากการแต่งตั้งมีสิทธิ์โหวตไม่ไว้วางใจนายกฯ ร่วมกับส.ส. ได้ และวางระบบเลือกตั้งให้พรรคการเมืองอ่อนแอ จนสุดท้ายต้องเชิญคนนอกอย่าง พล.อ.เปรม ตินสูลานนท์ มาเป็นนายกฯ เพื่อสงบศึก
วิดีโอ ชวนให้เราย้อนกลับมามองความพยายามในการแก้รัฐธรรมนูญในปัจจุบันว่า ข้อเสนอต่างๆ เช่น การโละองค์กรอิสระ หรือ การเปลี่ยนเป็นสภาเดี่ยว เป็นไปเพื่อความยุติธรรมจริงๆ หรือเป็นเพียงความพยายามที่จะ "เขียนกติกาใหม่" ให้เข้าทางพรรคการเมืองของตนเอง เหมือนที่คนรุ่นก่อนๆ เคยทำมา ....
ประเด็นสำคัญที่ทิ้งท้ายไว้ คือ
บ่อยครั้งที่ “ประชาชน” ถูกใช้เป็นเพียงข้ออ้างอันสวยหรูในคำนำของรัฐธรรมนูญ แต่ในความเป็นจริง ประชาชนอยู่ตรงไหนในสมการแห่งอำนาจนี้ ?
