รัฐธรรมนูญไทย
หน้ากากประชาธิปไตย
หรือ กลไกสืบทอดอำนาจ ?
ในทุกๆ ปี เรามักจะเห็นภาพการเฉลิมฉลอง "วันรัฐธรรมนูญ" อย่างยิ่งใหญ่ มีการแห่พานรัฐธรรมนูญขึ้นเวที มีการกล่าวสุนทรพจน์เชิดชูสิทธิเสรีภาพ ราวกับจะบอกโลกและประชาชนในชาติว่า "เราคือประชาธิปไตย" แต่หากลองเช็ด "เครื่องสำอาง" ที่แต่งแต้มอยู่บนใบหน้าของกฎหมายสูงสุดฉบับนี้ออก เราอาจพบความจริง ที่น่าตกใจว่า รัฐธรรมนูญไทยหลายฉบับไม่ได้ถูกสร้างมาเพื่อคุ้มครองประชาชน แต่ถูกสร้างมาเพื่อเป็น "เครื่องมือ" ของกลุ่มผู้กุมอำนาจ
1. การ "แต่งหน้า ทาปาก" ให้เผด็จการ
คำเปรียบเปรย เรื่องการแต่งหน้ารัฐธรรมนูญ สะท้อนถึงการนำหลักการประชาธิปไตยสากล เช่น การเลือกตั้ง หรือการมีองค์กรอิสระ มาบรรจุไว้ในตัวบทกฎหมายเพียงเพื่อสร้างความชอบธรรมในระดับนานาชาติ แต่ในทางปฏิบัติ กลับมีการสอดแทรก "กับดัก" หรือกลไกที่เอื้อต่อการสืบทอดอำนาจไว้ในบทเฉพาะกาล หรือการออกแบบระบบเลือกตั้งที่บิดเบือนเจตจำนงของประชาชน ทำให้การเลือกตั้งเป็นเพียง "พิธีกรรม" เพื่อฟอกตัวให้คนกลุ่มเดิมกลับเข้าสู่อำนาจอีกครั้ง
2. วงจรการแก้รัฐธรรมนูญ ความหวังใหม่ หรือ แค่เปลี่ยนกติกาเพื่อพวกพ้อง?
ประวัติศาสตร์การเมืองไทย คือ วงจรของการ "ฉีกแล้วเขียนใหม่" ซ้ำแล้วซ้ำเล่า คำถามสำคัญที่ซีรีส์ชุดนี้ ชวนเราคิดคือ ทุกครั้ง ที่มีการขยับตัวแก้ไขรัฐธรรมนูญ มันคือการคืนอำนาจให้ประชาชนจริงๆ หรือเป็นเพียงการ "ขีดเส้นกติกาใหม่" เมื่อกลุ่มอำนาจเดิมรู้สึกว่ากติกาเก่าเริ่มคุมไม่อยู่?
- ถ้าเป็นความหวัง : รัฐธรรมนูญต้องเขียนโดยประชาชน เพื่อประโยชน์ของประชาชน และตรวจสอบได้โดยประชาชน
- ถ้าเป็นเครื่องมืออำนาจ : รัฐธรรมนูญจะเต็มไปด้วยกลไกที่ซับซ้อน ยากแก่การทำความเข้าใจ และสร้างขึ้นเพื่อ “ล็อกสเปก” ผู้ชนะไว้ล่วงหน้า
3. อนาคตที่มืดมนของประชาชน
เมื่อกฎหมายสูงสุด ถูกใช้เป็นเครื่องมือจำกัดสิทธิและรักษาสถานะทางอำนาจของคนเพียงไม่กี่กลุ่ม ผลกระทบที่ตามมาคือ "อนาคตที่มืดมน" ของคนส่วนใหญ่ ปัญหาปากท้อง ความเหลื่อมล้ำ และความยุติธรรมที่ไม่เท่าเทียม ล้วนมีรากเหง้ามาจากโครงสร้างอำนาจที่รัฐธรรมนูญออกแบบไว้ หากเราไม่สามารถมองให้ทะลุหน้ากากที่ถูกฉาบไว้ เราจะติดอยู่ในกงเกวียนกำเกวียนของการเมืองไทยไปตลอดกาล
บทสรุป
การตั้งคำถามคือก้าวแรกของความเปลี่ยนแปลง
ซีรีส์ทั้ง 20 ตอนนี้ ไม่ได้ต้องการเพียงแค่ให้ความรู้ทางกฎหมาย แต่ต้องการกระตุกความคิดให้เรา "เลิกเชื่อ" ในสิ่งที่เห็นบนเวทีฉลอง และเริ่ม "ตั้งคำถาม" กับตัวอักษรทุกบรรทัดในรัฐธรรมนูญ
เพราะรัฐธรรมนูญที่กินได้ และเป็นของประชาชนจริง ๆ จะต้องไม่ทำหน้าที่เพียงแค่ประดับบารมีให้ผู้ปกครอง แต่ต้องเป็น "เกราะคุ้มกัน" และ "แสงสว่าง" ที่นำทางไปสู่อนาคตที่ประชาชนมีอำนาจตัดสินใจในชีวิตของตนเองอย่างแท้จริง
ร่วมติดตามและค้นหาคำตอบไปพร้อมกันในซีรีส์ “รัฐธรรมนูญ เครื่องมือแห่งอำนาจและอนาคตที่มืดมนของประชาชน”
